LANGUA FRANCA: Ang Fenomeno ng Wika ng Tagapag-ugnay sa Kasaysayan at sa Kasalukuyan

Pangungusap: Ang pangangailangan sa komunikasyon bilang motor ng ebolusyon ng wika

Langua franca (mula sa Italyano «lingua franca» — «frank na wika», kung saan «franks» ay nangangahulugan ng lahat ng mga Kanlurang European) ay ang wika o diyalekto na sistematikong ginagamit para sa komunikasyon sa pagitan ng mga tao na hindi ito pangkaraniwan. Hindi ito lamang isang kumbinasyon ng mga wika, kundi isang funksyonal na instrumento, na dumating sa mga lugar ng masusing pakikipag-ugnay: pangkomersiyo, pangdiplomasyon, pangsiyensiya, pangrelihiyon, pangpangasiwa ng multi-etnikong imperyo. Ang pag-aaral nito ay nasa kabilugan ng sociolinguistics, kasaysayan at antropology at nagpapakita kung paano nagbibigay ng mga pangangailangan sa komunikasyon ng mga bagong sistemang wika.

Historikal na mga prototipo: mula sa sinaunang imperyo hanggang sa Gitnang Edad

1. Akkadiano na wika (XXIII–VII siglo B.C.): Sa sinaunang Mesopotamia, ang Akkadiano (Semitiko) ay naging wika ng administrasyon at pang-internasyonal na diplomasyon, hinatulan ang Sumeriano. Ang mga lupaan ng tabik na may mga sulat sa Akkadiano, na natagpuan sa Amarynso na Archive (Ehipto) at Hatte (pangunahing lungsod ng Hittite), ay nagpatunay ng kanyang papel bilang diplomatiko na koin sa Gitnang Silangan.

2. Koin (ἡ κοινὴ διάλεκτος) — «pangkalahatang diyalekto» (IV siglo B.C. — IV siglo): Nagmumula sa diyalekto ng Attica ng Griego pagkatapos ng mga pagkapanaw ni Alexander the Great. Naging wika ng Hellenisticong mundo mula sa Sicily hanggang sa India, nagkakaisa ng siyensiya (gawa ni Archimedes), literatura (Siprutang Hebreo — pagsasalin ng Lumang Tipan) at unang Hristiyanismo (ang Bagong Tipan ay naisulat sa koin).

3. Latin: Ang klasikong halimbawa ng imperyal at post-imperyal na langua franca. Pagkatapos ng pagbagsak ng Western Roman Empire, ang Latin ay nanatili bilang wika ng simbahan, siyensiya, edukasyon at pang-internasyonal na karapatang pangkapulungan sa Europa hanggang sa ika-18 siglo. Ito ay hindi pang-usapan, kundi pangpahayag at pangritual na kodigo, na nakakapagbigay sa elit.

Ang klasikong langua franca ng Mediterranean

Ang tunay na «langua franca» (o «sabir») ay ang pidgin na binuo sa Silangang Mediterranean sa panahon ng mga Krusada (XI–XIX siglo). Ang kanyang leksika ay halos buong Romaiko (mula sa mga salita ng Italyano, Provensal, Espanyol), ang kanyang gramatika ay napakaliit na napapakinabangan, na may mga elemento ng Griego, Arabiko at Turkiko. Sa kanyang wika ay nakikipag-ugnay ang mga mangangalakal, mga pirata, mga diplomatiko at mga alipin. Halimbawa ng pangungusap: «Mi non mirato tuo. Perche ti parla?» («Hindi ako nakikita sa iyo. Bakit ka nagsasalita?»). Ito ay tipikal na komersyal na pidgin na may situasyonal na paggamit.

Ang Panahon ng Kolonyal at ang Bagong Global na mga Wika

Ang Panahon ng Malalaking mga Pagkatuklas ay nagbigay ng bagong langua franca, kalimitan sa anyo ng pidgin at kreol na wika:

• Suahili: Iskonal na wika ng mamamayan ng baybayin ng Silangang Africa, na pinahusay ng Arabiko na leksika. Dahil sa pangkomersiyo at mamaya ng kolonyal na administrasyon ng Alemanya, at pagkatapos ng Briton, ay naging pang-Afrikanong langua franca para sa milyong mamamayan mula sa Kenya hanggang sa Congo.

• Hindustani (batayan ng Urdu at Hindi): Nagmumula sa mga hukbong sandatahan at sa mga pamilihan ng Hilagang India bilang hybrid ng Persiko, Arabiko at lokal na diyalekto. Naging wika ng pang-internasyonal na komunikasyon sa British India.

• Tok-Pisin (New Guinea): Kreol na wika sa batayan ng Ingles, na naging pambansang wika ng Papua New Guinea at nagkakaisa ng daan-daang etnikong grupo.

Ang Modernong Global na mga Langua Franca

Sa ika-20 hanggang ika-21 siglo, ang papel ng langua franca ay nakuha ng mga wika na ang kanilang katayuan ay determinado hindi sa pamamagitan ng pagkapanaw, kundi ng pang-ekonomiko, pangteknolohiko at pangkultural na impluwensiya.

1. Ang Ingles bilang Global na Langua Franca (Global English): Dominado sa siyensiya (higit sa 90% ng naiilalathang artikulo), panghimpapawid (Icao), diplomasyon, industriya ng IT, pop-kultura. Mahalaga na paghihiwalay ang English as a Native Language (ENL) at English as a Lingua Franca (ELF), na madalas ay gumagamit ng napapakinabang na mga patakaran, na katanggap-tanggap para sa pandaigdigang komunikasyon («Globish»).

2. Ang Wika ng Ruso sa Post-Soviet Space: Nanatili bilang langua franca sa mga bansa ng СНГ at Silangang Europa para sa pangmatandang henerasyon at sa ilang pangprofesyonnal na larangan dahil sa Soviet na warangal.

3. Ang Wika ng Tsina (putonghua): Aktibong pinapakilala bilang langua franca sa loob ng Tsina (nagkakaisa ng mga tagapagsalita ng iba't ibang diyalekto) at sa pangkomersyal na pakikipag-ugnay sa Timog-Silangang Asya.

4. Ang Artipikong Wika: Isang pagtatangka na gumawa ng neutral na langua franca (esperanto, volapük) na hindi nagtagumpay dahil sa kakulangan ng politikal at ekonomikal na base.

Ang Lingwistikong mga Tukoy at mga Sosyal na tungkulin

Ang langua franca ay karaniwang tinuturing na:

• Isang napapakinabang na gramatika: Ang pag-aalis ng mga komplikadong kasabay ng wika, pagkakasabay, mga paraan ng panahon.

• Ang pagbawas ng fonetika: Ang pag-aayos sa mga pangkaraniwang fonetikong pattern.

• Ang pagpapaikot ng leksiko: Mula sa mga wika ng mga kasali sa komunikasyon.

Ang mga sosyal na tungkulin:

• Ang tungkulin ng pagkakaisa: Nagkakaisa ng iba't ibang grupo (tulad ng Suahili sa Africa).

• Ang tungkulin ng instrumento: Nasolusyunan ang mga tiyak na praktikal na tungkulin (komersiyo, pangasiwaan).

• Ang tungkulin ng simbolo: Nakakasabay sa prestihiyo, pagbabago, pagkakaroon ng akses sa kaalaman (Ingles ngayon).

Ang mga problema at kritika

1. Ang kawalan ng pagkakapantay-pantay sa wika: Ang dominasyon ng isang wika (Ingles) ay nagtatalaga sa hindi nangungunang mamamayan sa hindi magiging makatarungan, na nangangailangan ng dagdag na resursong para sa pag-aaral nito.

2. Ang pagbabanta sa pagkakaiba-iba ng wika: Ang pandaigdigang langua franca ay maaaring papaalisin ang maliliit na wika mula sa mga larangan ng edukasyon, siyensiya at negosyo.

3. Ang kultural na hegemonya: Ang pagkalat ng wika ay nagdadala ng mga kultural na normang at pinansang ng bansang lider, na maaaring masasaktan bilang neokoloniismo.

Ang Pagsasalita: Ang dinamikong instrumento ng tao

Ang langua franca ay hindi isang statikong wika, kundi isang buhay na prosesong komunikasyon, na nakakilala sa pangangailangan ng panahon. Mula sa Mediterranean sabir hanggang sa pandaigdigang Ingles, ito ay nagpapakita ng mga pangunahing vektora ng kasaysayan ng tao: pangkomersiyo, pagkapanaw, migrasyon, rebolusyong teknolohiko at globalisasyon. Ang hinaharap ng langua franca, malamang, ay magiging kaugnay ng pag-unlad ng plurilingual na modelo, kung saan ang iba't ibang wika na nagsisilbing tagapag-ugnay ay magkakasama sa iba't ibang larangan at rehiyon (Ingles, Tsino, Espanyol, Arabiko). Ang pagkaunawa sa fenomenong langua franca ay nagbibigay ng pangkalahatang pagkakita ng wika hindi lamang bilang isang pamamaraan ng pagpapahayag ng pagkakakilanlan, kundi bilang isang pragmatikong instrumento ng kaligtasan at pagtutulungan sa isang multipolar na mundo.

Permanent link to this publication: